Surowce mineralne ZG "Kwisa"
W południowej, górskiej części ZG "Kwisa" skały podłoża krystalicznego odsłaniają się na powierzchni. Z tego powodu obszar ten był poddawany penetracji i eksploatacji górniczej już w średniowieczu. Później przyszła kolej na wydobywanie rud cyny. Od XIX w. dominuje tu eksploatacja bogatych złóż surowców skalnych i ilastych.
Rudy metali
Surowcem wyróżniającym ten region na tle nie tylko Polski jest ruda cyny - kasyteryt.
Występuje on w strefie łupków metamorficznych pasma Starej Kamienicy ciągnącym się lekko wygiętym ku północy łukiem od Kwieciszowic przez Proszową, Przecznicę, Gierczyn, Kotlinę, Krobicę i Czerniawę Zdrój. Jego szerokość wynosi 1-2 km. Eksploatacje kasyterytu podjęto tu w 1575 r. Roczna produkcja wynosiła 100 -700 kg cyny. Po wyczerpaniu łatwiej dostępnych złóż kopalnie zamknięto w 1678 r. Odwodnienie starych szybów umożliwiło na nowo eksploatację podczas II wojny światowej. Po wojnie prowadzone tu były liczne badania geologiczne. W ich wyniku stwierdzono mineralizację kasyterytową na zachód od Czerniawy Zdr., w kamieniołomie łupków w Krobicy, pomiędzy Krobicą a Gierczynem oraz wzdłuż Grzbietu Kamienickiego na przestrzeni 21 km do głębokości ok. 860 m. Okruchowe rudy cyny występują w osadach rzecznych w górnej części dorzecza Kwisy. Stwierdzono je m.in. w dolinie Bruśnika na pd. od Leśnej.
Eksploatację złota datującą się od średniowiecza stwierdzono w Lubomierzu, Milęcicach, Pławnej i Golejowie. Górnictwo to związane było z najbogatszym w Polsce okruszcowaniem złotem występującym w rejonie Kleczy i Radomic. W Pławnej, w czasie prac górniczych prowadzonych od końca XIX w. do 1921 r. stwierdzono złoto w rudzie arsenu w ilości 7-139 g/t. Wtórne, okruchowe złoża złota występują w osadach rzecznych w rejonie Świeradowa Zdroju, Olszyny (w najbogatszej próbie stwierdzono do ok. 7000 ziaren w 1 mł), Grodnicy (do 2050 ziaren na 1 mł), Leśnej (potok Bruśnik do ok. 530 mg/mł), Olszyny, Szyszkowej, Świecia.
Niewielkie ilości ubogich rud żelaza zawierających domieszki innych metali związane z pokrywami bazaltowymi koło Lubania. Rudy darniowe (bagienne, łąkowe) występują w Borach Dolnośląskich, gdzie dawniej prowadzono ich eksploatację i wytop.
Rudy kobaltu głównie w postaci arsenków, siarczków (saffloryt, arsenopiryt kobaltowy) i tlenków eksploatowano w Przecznicy (kopalnia "Anna Maria") w XVIII-XIX w. W ich poszukiwaniu próbowano później drążyć jeszcze sztolnię "Leopold" w Krobicy, jednak bez efektów. Rudy kobaltu związane są z występowaniem kasyterytu. Zawartość kobaltu w rudach waha się w granicach 0,1 - 0,5%. Kobalt używany jest do produkcji farb (np. szkło kobaltowe), do produkcji porcelany, w przemyśle elektronicznym, farmaceutycznym, w lecznictwie ("bomby kobaltowe").
Surowce energetyczne
Smółka uranowa była eksploatowana w Radoniowie w latach 1954-62. Z pozyskanej tu rudy uzyskano ok. 330 t uranu - najwięcej spośród wszystkich złóż eksploatowanych na Dolnym Śląsku.
Węgiel brunatny stwierdzono w niewielkich ilościach w okolicach Parowej, Zebrzydowej, Lubania i Olszyny. Są to niewielkie złoża w formie soczewek występujących w obrębie piaszczystych i ilastych osadów górnego neogenu (miocen) powstałe 25 mln lat temu. Złoża eksploatowane niegdyś koło Zaręby i Siekierczyna znajdują się w zapadlisku tektonicznym zwanym niecką berzdorfsko - radomierzycką. Występuje tu kilkanaście pokładów węgli żółtych i ciemnobrązowych powstałych ze szczątków mioceńskich, widnych lasów cypryśnikowych stale lub okresowo zalewanych przez wodę. Złoże eksploatowane niegdyś w Olszynie położone jest w przedłużeniu tej niecki.
Większość torfowisk występujących na terenie ZG "Kwisa" występuje w jego północnej części. Związane są one z plejstoceńskimi pradolinami. W znacznym stopniu zatorfione są Bory Dolnośląskie. Niewielkie torfowiska występują w Górach Izerskich w rozległej dolinie Izery i jej dopływów oraz jako płaty na płaskich wierzchołkach tych gór. Dominują torfowiska niskie, zasilane przez wody powierzchniowe. Zbudowane są one przeważnie z torfów olesowych, turzycowiskowych i brzezinowych. Nie są to torfowiska głębokie. Ich miąższość sięga kilku metrów, przeważnie nieco ponad 1 m. Złoże "Izera" eksploatowano na potrzeby uzdrowiska w Świeradowie Zdroju. Tutejsze torfy powstały w okresie polodowcowym zwanym holocenem.
Surowce chemiczne
Obszar ZG "Kwisa" nie obfituje w surowce chemiczne. Z tej grupy surowców stwierdzono tu występowanie anhydrytu i gipsu. Złoże anhydrytowo-gipsowe "Nawojów Śląski" ma formę soczewkowatą i ciągnie się od Nawojowa Śl. przez Gierałtów do Żarskiej Wsi. Zasoby złoża w rejonie Nawojowa Śl. szacowane są na kilka mln ton. Anhydryt występuje także w obrębie niecki północnosudeckiej. Złoże stwierdzone w okolicach Gierałtowa (ok. 84% anhydrytu) ma ok. 30 m grubości i zalega na głębokości blisko 200 m.
Surowce skalne
Wystąpienia bazaltów w okolicach Lubania i Leśnej należą do największych w Polsce. Mniejsze wystąpienia bazaltu znajdują się w okolicach Mirska, Rębiszowa i Grudzy. Skały te związane są z wulkanizmem typu platformowego, który towarzyszył orogenezie alpejskiej. Jego występowanie związane jest z kenozoicznymi zapadliskami leżącymi w przedłużeniu ryftu Ohrzy w Czechach. Bazalty występują tu przede wszystkim w postaci pokryw lawowych, rzadziej kominów wulkanicznych. Pokrywy te zalegają pośród osadów starszego neogenu (miocen) lub bezpośrednio na starym podłożu krystalicznym. Osiągają one do 60 m miąższości (grubości). Często spękane są w słupy ciosowe. Stwierdzono tu dwie a miejscami trzy oddzielone od siebie generacje law. Ich eksploatację na skalę przemysłową rozpoczęto w XIX w.
Dolnokambryjskie wapienie dolomityczne znane z okolic Wojcieszowa w Górach Kaczawskich ciągną się na zachodzie aż po Nysę Łużycką w postaci licznych soczew. Stwierdzono je m.in. w okolicach Pławnej Górnej i Lubania. Skała ta była niegdyś eksploatowana. W Wolbromowie występuje soczewa skał węglanowych o długości ok. 3 km odsłaniająca się w kilku starych łomach.
Skały węglanowe (wapień, dolomit, wapienie dolomityczne) środkowego cechsztynu (górny perm) występują w niecce północnosudeckiej. Stwierdzono je w starych łomach w okolicach Gościszowa. W Golejowie natomiast, w obrębie rowu Wlenia, istniał duży kamieniołom dolomitów płytowych górnego cechsztynu.
Kwarcyty trzeciorzędowe, zwane też bolesławieckimi występują w obrębie piasków kwarcowych. Stosuje się je do produkcji materiałów ogniotrwałych. Kwarcyty bolesławieckie powstały w wyniku scementowania przez roztwory krzemionkowe (sylifikacji) piaszczystych zwietrzelin piaskowców kwarcowych. Dzięki dużej odporności na wietrzenie tworzą one wypukłe formy terenu. Kwarcyty z Kliczkowa i Osiecznicy są wieku mioceńskiego. Eksploatacja tego surowca zaczęła się w XIX w. Jej dynamiczny rozwój (od 1920 r.) związany był z zastosowaniem kwarcytów w przemyśle materiałów ogniotrwałych. Po wojnie stwierdzono i udokumentowano szereg złóż w rejonie Parowej (wyeksploatowane głównie przed wojną), Ołoboku, Parzyc, Nawojowa Łużyckiego i Nawojowa Śl. (istniało tu kilka kopalni z największej z nich "Nawojów Łużycki" wydobyto ponad 250 tys. t kwarcytu), Ołdrzychowa i Milikowa. Odsłaniają się one na znacznych obszarach np. wzdłuż szosy Parowa - Osiecznica, koło Osiecznicy - Kliczkowa, w Parowej, między Parową, Ołobokiem i Tomisławiem, w rejonie Kierżna, między Gierałtowem a Nawojowem Łużyckim, Wykrotami, Parzycami i Milikowem. Nie zawierają one skamieniałości. Jedynie w rejonie Osiecznicy stwierdzono odciski liści i owoców. Około 18 km na pn.-zachód od Bolesławca znajdują się złoża "Kleszczowa I" i "Kleszczowa II". Przez nie przełamuje się Kwisa koło Osiecznicy tworząc niewielkie bystrza w korycie.
Piaski szklarskie (kwarcowe) występują wśród osadów górnej kredy i paleogenu. Piaski i piaskowce kredowe występują w rejonie Osiecznicy. Są to w znacznym stopniu piaskowce jednorodne, drobnoziarniste, jedne z najlepszych w Europie. Udokumentowano w rejonie Osiecznicy, Parowej, Ołoboku, Kliczkowa kilka złóż o miąższości od kilkunastu do ok. 40 m. Eksploatowane jest złoże "Osiecznica II". Piaski szklarskie otrzymuje się jako produkt uboczny w szlamowni kaolinu w Nowogrodźcu. Kenozoiczne piaski szklarskie znane są też ze złoża "Kleszczowa" w okolicach Osiecznicy oraz z Nawojowa Łużyckiego.
Surowce ilaste
W górnej kredzie i paleogenie w wilgotnym i ciepłym klimacie powstawały wielkie złoża zwietrzelin kaolinowych. W miocenie powstawały zaś wtórne złoża kaolinów w wyniku erozji zwietrzelin na obszarach wyniesionych (Sudety) i osadzenia ich na terenach obniżonych (kotliny śródgórskie, przedpole Sudetów). W latach 1911-30 i okresowo po wojnie eksploatowano kaolin w Kamieniu koło Mirska. Są to skaolinizowane, czyli zwietrzałe chemicznie do postaci kaolinu skały leukogranitowe i leukognejsowe. Kaolin z Kamienia odznaczał się znaczną wytrzymałością na zginanie. Istniał tu zakład wzbogacania wydobywanego surowca. Ślady dawnej eksploatacji znane są także z Zebrzydowej. Od 1964 r. istnieje kopalnia koło Nowogrodźca. Od 1965 r. czynny jest tu także zakład wzbogacania, w którym produkuje się kaolin zawierający 80-83% substancji ilastej.
W niecce północnosudeckiej istnieją bogate złoża surowców ceramicznych. Są to skały osadowe składające się głównie z piasków o znacznej domieszce iłów (kaolinu). Powstały one w rejonie Nowogrodźca - Czernej - Zebrzydowej jako osady deltowe w górnej kredzie (santon). Zawartość kaolinitu dochodzi w nich do 40-50%. Stosowane są one w przemyśle ceramicznym, papierniczym i gumowym.
Iły ceramiki szlachetnej stosuje się do produkcji fajansu i porcelany. Są to najmłodsze utwory górnej kredy (dolny santon) niecki północnosudeckiej. Występują one w obrębie serii piaskowcowo-ilastej o miąższości ok. 400 m, gdzie stanowią ok. 7-25% materiału skalnego. Zawartość kaolinitu dochodzi w nich do 50%. Na skalę przemysłową wydobywa się je od XIX w. Po wojnie istniały 4 a później 2 kopalnie tych surowców. Wydobycie sięgało 70 tys. ton rocznie.
Mioceńskie iły kamionkowe wydobywane były odkrywkowo w okolicy Zebrzydowej, w mniejszych ilościach koło Ołdrzychowa (Nowogrodziec). Znajdują się tu one pod kilkunastometrowym nadkładem utworów piaszczysto-żwirowych pliocenu i czwartorzędu. Miąższość iłów wynosi ok. 5-14 m. Zawartość kaolinitu ok. 50%.
Złoża ilaste pliocenu i miocenu (seria poznańska) z okolic Nowogrodźca i Lubania są dobrymi surowcami do produkcji ceramiki budowlanej. Są to przeważnie osady lądowe, bagienno-jeziorne. Miąższość osadów serii poznańskiej przekracza 100 m. Odsłaniają się one na powierzchni w rejonie Nawojowa Łużyckiego. Zwykle są przykryte osadami plejstoceńskimi i holoceńskimi.
Surowce budowlane
W budownictwie znajdują zastosowanie przede wszystkim piaskowce występujące na terenie ZG "Kwisa". Są to skały osadowe powstałe na dnie mórz istniejących w tej okolicy w triasie oraz w kredzie. Szaroróżowe piaskowce budowlane z triasu (pstry piaskowiec), występują od Gościszowa na wschód w postaci cyklicznych ławic. Eksploatowane były przed wojną w wielu niedużych łomach. Piaskowce kredowe (cenoman - turon) stosowane były w budownictwie już w XII w. Ze względu na dużą odporność tworzą one grzbiety wzgórz. Piaskowce cenomańskie występują m.in. między Gościszowem a Nowogrodźcem, piaskowce koniaku występują na pd. skrzydle niecki płn.- sudeckiej na wschód od Nowogrodźca a na jej skrzydle płn. w okolicach Osiecznicy. Uznawane są za najlepszy materiał budowlany występujący na tym obszarze.
Kamienie szlachetne i ozdobne.
Kamienie szlachetne i ozdobne nie występują obficie na terenie ZG "Kwisa". Najczęściej znajdowane są tu granaty w łupkach mikowo-granatowych okolic Krobicy i Gierczyna. Ich średnica dochodzi do 5 cm jednak są spękane i nie mają wartości jubilerskiej. Prócz nich w obrębie żył kwarcowych i skał krystalicznych znaleźć można niewielkie kryształy kwarcu (kryształ górski i ametyst). W okolicach Lubania stwierdzono występowanie lidytów.
